Với nhiều học sinh, phân tích một tác phẩm văn học thường đi kèm với áp lực ghi nhớ và viết đúng ý. Nhưng nếu tiếp cận văn học bằng sự thấu cảm và hiểu bản chất của tác phẩm, việc học sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Trước khi đi sâu vào nội dung, hãy cùng xây dựng một dàn ý rõ ràng – để từng bước tháo gỡ lớp lang ý nghĩa mà nhà văn gửi gắm.

 

1. Lập dàn ý bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi

1.1 Mở bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

+ Tác giả: Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003), quê quán: Hà Nội, Thơ văn của Nguyễn Đình Thi hàm súc, giản dị, gần gũi nhưng giàu chất triết lí.

+ Tác phẩm: Thơ tự do, được sáng tác trong khoảng thời gian dài, từ năm 1948 đến 1955. Bài thơ là sự tổng hợp và sáng tạo thêm từ hai bài thơ "Sáng mát trong như sáng năm xưa" và "Đêm mít tinh".

- Nêu cảm nhận chung về bài thơ: 

 

 1.2 Thân bài

a. Cảm hứng chủ đạo và chủ đề của bài thơ:

- Cảm hứng chủ đạo: niềm tự hào mãnh liệt về quê hương, đất nước.

- Chủ đề: tình yêu đất nước. 


b. Phân tích, đánh giá chủ đề, nội dung tác phẩm:

* Mùa thu trong hoài niệm của nhân vật trữ tình

- Mùa thu Hà Nội hiện lên thông qua những hình ảnh:

+ "Hương cốm mới": món ăn đặc trưng ở Hà Nội mỗi độ thu đến.

+ "Sáng chớm lạnh": bầu không khí se se lạnh vào lúc sáng sớm.+ "Lá rơi đầy": gợi ra cảnh những chiếc lá vàng lặng lẽ rơi trong nắng thu.

- Trong bức tranh thu yên bình ấy, con người xuất hiện với tâm thế "Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy"

-> bước đi một cách dứt khoát nhưng cũng đầy quyến luyến.



* Bức tranh đất nước trong "mùa thu nay":

- Câu thơ "Mùa thu nay khác rồi" có giọng điệu khỏe khoắn, hồ hởi. Cụm từ "khác rồi" nhấn mạnh vào sự thay đổi của quê hương, đất nước.

- "Trời thu thay áo mới/ Trong biếc nói cười thiết tha": "Mùa thu nay" mặc trên mình tấm áo mới, gắn liền với tiếng nói cười thiết tha, khác hoàn toàn với mùa thu cổ kính, trầm mặc của năm xưa.

- Hàng loạt không gian được liệt kê: "trời xanh", "núi rừng", "những cánh đồng", "những ngả đường", "những dòng sông đỏ" nhằm gợi lên sự rộng lớn, khoáng đạt của đất nước.

- "Nước chúng ta/ Nước những người chưa bao giờ khuất":

+ Khẳng định đây chính là đất nước của chúng ta, của nhân dân.

+ Thể hiện cảm xúc tự hào, yêu mến trước đất mẹ bất khuất, anh hùng.

-> Cảm hứng mang đậm chất sử thi.

* Hình ảnh đất nước trong chiến tranh:

- Đất nước đau thương, căm hờn: Những cảnh tượng đau đớn, xót xa được tác giả khắc họa hết sức chân thực "cánh đồng quê chảy máu", "dây thép gai đâm nát trời chiều", "đứa đè cổ đứa lột da",... -> Lòng căm tức quân thù đã đến giày xéo non sông Tổ quốc.

- Đất nước quật cường, anh dũng:

+ Tác giả sử dụng hàng loạt từ ngữ "ngời lên", "bật lên", "không khóa được", "không bắn được", "đứng lên" để nhấn mạnh vào sức mạnh, tinh thần anh dũng, bất khuất của dân tộc.

+ Hai câu thơ kết "Nước Việt Nam từ máu lửa đứng lên/ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa": hình ảnh khái quát, tượng trưng cho đất nước đứng lên từ máu lửa chiến tranh và tỏa sáng rạng ngời.

 

c. Phân tích, đánh giá đặc sắc nghệ thuật:

- Ngôn ngữ giàu sức gợi.

- Hình ảnh thơ gần gũi, thân thuộc.

- Sử dụng thành công biện pháp so sánh.


1.3 Kết bài: Khẳng định lại giá trị tác phẩm: 

- Giá trị nội dung: Bài thơ mở  một không gian đất nước rộng lớn, tươi đẹp và nên thơ. Qua bài thơ tác giả bộc lộ tình yêu quê hương đất nước nồng nàn, lòng tự hào về một đất nước quật cường vươn lên từ bom đạn.

- Giá trị nghệ thuật: Hình ảnh thơ mới mẻ, sáng tạo, ngôn ngữ thơ cô đọng, hàm súc, sử dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật.